Bốn bài trước của danh mục này nói về cách cứu, cách tận dụng, cách trữ. Tất cả đều hữu ích, nhưng tất cả đều là chữa. Thứ quyết định lượng thức ăn bị bỏ đi nhiều nhất không nằm trong bếp mà nằm ở cái giỏ lúc bạn đứng ở chợ.
Mua vừa đủ thì gần như không phải tận dụng gì. Mua thừa thì mọi mẹo trong bốn bài trước cũng chỉ giảm bớt chứ không giải quyết. Bài này nói về phần gốc đó, và về những lý do rất cụ thể khiến người ta mua nhiều hơn mình cần.
Vì sao người ta mua thừa
Đi chợ khi đói. Đây là nguyên nhân thật và có ở mọi người. Mọi thứ nhìn đều hấp dẫn và giỏ đầy lên rất nhanh.
Đi chợ không có danh sách. Không biết cần gì thì mua theo thứ nhìn thấy.
Không biết trong tủ đang có gì. Nên mua trùng. Nửa gói nấm khô trong tủ và một gói mới trong giỏ.
Mua vì đang rẻ. Rẻ mà không dùng tới thì đắt hơn mua đủ giá.
Mua gói lớn vì tính theo cân thì rẻ hơn. Đúng về giá và sai về thực tế nếu bỏ mất nửa.
Sợ thiếu. Đây là lý do sâu nhất và ít ai nói ra. Mua thừa cho yên tâm.
Đi chợ một lần cho cả tuần. Rau tới ngày thứ năm đã héo. Đây là cách phổ biến và cũng là nguyên nhân lớn.
Mua theo cảm hứng món mới. Định nấu món lạ, mua đủ nguyên liệu, rồi không nấu.
Siêu thị bày hàng để bạn mua thêm. Đó là việc của họ và nó hiệu quả. Không phải lỗi của bạn nhưng nên biết.
Mua hộ hoặc mua kèm cho người khác. Rồi họ không lấy và nó nằm lại tủ nhà bạn.
Không có ai trong nhà biết mình mua gì. Hai người cùng mua một thứ.
Ước lượng bằng cảm giác. Cảm giác luôn nghiêng về phía nhiều. Đây là điều đã nói ở danh mục trước.
Biết lý do của mình là bước đầu. Mỗi người thường có một hai lý do chính chứ không phải tất cả.
Quan sát một tháng rồi sẽ rõ. Ghi lại thứ hay phải bỏ và nhớ lại lúc mua nó.
Danh sách và chuẩn bị trước khi đi
Viết danh sách trước khi đi, luôn luôn. Đây là thay đổi hiệu quả nhất và cũng dễ nhất.
Viết danh sách sau khi mở tủ lạnh xem. Hai việc này phải liền nhau.
Chụp ảnh tủ lạnh trước khi đi. Mẹo cho người hay quên. Nhìn ảnh khi đứng ở chợ.
Viết theo thực đơn, không viết theo thói quen. Biết trước nấu gì thì danh sách rất ngắn.
Ghi số lượng chứ đừng chỉ ghi tên. Một bó rau muống, nửa bìa đậu hũ. Không phải chỉ ghi rau, đậu hũ.
Chia danh sách theo khu trong chợ. Rau một cụm, đồ khô một cụm. Đi một vòng là xong và ít bị lôi kéo.
Ăn nhẹ trước khi đi. Đừng đi chợ khi đói. Nghe nhỏ nhưng nó có tác dụng thật.
Mang theo giỏ có giới hạn. Một cái giỏ vừa thì bạn không thể mua quá nó. Giới hạn vật lý hiệu quả hơn ý chí.
Mang tiền mặt vừa đủ nếu hay mua quá. Cùng nguyên tắc giới hạn vật lý.
Hỏi người nhà xem có cần gì không trước khi đi. Tránh mua trùng và tránh phải đi lại.
Đi một mình thì nhanh hơn và ít mua thừa hơn. Đi cùng người khác thì giỏ thường đầy hơn.
Nhưng đi cùng trẻ nhỏ thì đáng. Trẻ nhìn thấy rau củ thật thường dễ ăn hơn. Đổi lại là mua thừa một chút.
Đừng đi chợ khi đang vội. Vội thì mua bừa và mua nhiều.
Năm phút chuẩn bị đổi lấy nhiều thứ. Mở tủ, viết danh sách, cầm giỏ.
Tần suất và nơi mua
Đi chợ hai lần một tuần thay vì một lần. Rau tươi hơn và bỏ ít hơn rõ rệt. Đây là thay đổi lớn thứ hai sau danh sách.
Lần đầu mua đồ khô và nguyên liệu cho món kho. Lần hai chỉ mua rau.
Lần hai rất nhanh. Mười lăm phút và một bó rau. Không tốn công như người ta nghĩ.
Chợ truyền thống bán được lượng nhỏ. Nửa bìa đậu hũ, một nắm rau, hai lạng nấm. Đây là lợi thế lớn nhất của chợ.
Siêu thị đóng gói theo cỡ cố định. Và cỡ đó thường lớn hơn nhu cầu của nhà ít người.
Nói với người bán là mình mua ít. Sạp quen rồi sẽ để phần nhỏ cho bạn.
Mua ở sạp quen thì được chọn và được tư vấn. Người bán biết hôm nay thứ gì ngon.
Hỏi hôm nay rau gì tươi nhất. Rồi nấu theo đó. Đây là cách của bếp chùa: nấu theo thứ có.
Mua rau đang mùa. Rẻ hơn, tươi hơn, bền hơn.
Đồ khô mua theo tháng. Nấm khô, đậu, gạo, gia vị. Chúng để lâu.
Nhưng đồ khô cũng đừng mua quá nhiều. Ở khí hậu ẩm thì chúng cũng có ngưỡng.
Đi chợ sáng sớm thì rau tươi nhất. Đi muộn thì có khi được giá nhưng rau đã kém.
Mua qua mạng thì khó ước lượng hơn. Không nhìn thấy nên dễ đặt nhiều. Viết danh sách càng quan trọng.
Chọn cách phù hợp với lịch của mình. Không có cách nào đúng cho mọi người.
Ước lượng lượng mua
Rau lá: một bó vừa cho hai người trong một bữa. Rau co lại rất nhiều khi nấu, nhưng bó ở chợ cũng thường lớn.
Mua rau cho ba bốn ngày, không mua cho cả tuần. Ngày thứ năm trở đi thì rau đã kém.
Đậu hũ: một bìa cho hai người ăn cùng cơm. Mua theo bữa, không mua trữ.
Nấm tươi: một lạng rưỡi tới hai lạng cho hai người. Nó ra nước và co lại khoảng một nửa.
Củ: mua theo món định nấu. Củ bền hơn rau lá nên mua dư một chút không sao.
Đậu khô và gạo: mua theo tháng. Chúng bền nhất trong nhóm.
Rau thơm: mua ít nhất có thể. Chúng hỏng nhanh nhất và thường bị bỏ nhiều nhất.
Hoặc trồng một chậu rau thơm. Hái lúc cần. Đây là giải pháp gốc cho nhóm này.
Trái cây: mua vừa ba bốn ngày. Và mua loại chín khác nhau để không chín cùng lúc.
Ghi lại con số đúng cho nhà mình. Sau vài tuần thì không phải ước lượng nữa.
Điều chỉnh dựa trên thứ phải bỏ. Tuần nào bỏ rau thì tuần sau mua ít rau hơn.
Thà thiếu một chút còn hơn thừa. Thiếu thì đi mua thêm hoặc đổi món. Thừa thì thường là bỏ.
Chợ gần nhà thì thiếu không phải vấn đề. Đây là lợi thế của việc mua gần.
Mua vừa đủ là kỹ năng học được. Vài tháng là quen và sau đó không phải nghĩ.
Những cái bẫy và cách tránh
Khuyến mãi mua hai tặng một. Chỉ có lợi nếu bạn dùng hết cả ba. Với đồ tươi thì thường không.
Gói lớn rẻ hơn tính theo cân. Đúng về giá đơn vị. Tính lại theo lượng thật dùng thì thường ngược.
Hàng sắp hết hạn giảm giá. Chỉ mua nếu bạn nấu nó trong một hai ngày tới.
Thử món mới với đủ nguyên liệu lạ. Mua nguyên liệu cho một món thì nhiều thứ dùng một lần. Chọn món dùng nguyên liệu bạn đã có.
Mua vì thấy đẹp. Rau củ nhìn đẹp ở chợ nhưng về nhà không biết nấu gì.
Mua vì thấy người khác mua. Nhất là ở sạp đông.
Mua đồ đóng gói ăn liền cho ngày bận. Chúng thường không được dùng vì ngày bận thì người ta gọi đồ về.
Tích trữ vì sợ thiếu. Chợ mở hằng ngày. Không cần tích nhiều.
Mua thêm cho khách có thể tới. Khách không tới thì phần đó bị bỏ. Mua khi biết chắc.
Đi siêu thị lúc đói và rảnh. Kết hợp tệ nhất.
Không kiểm tủ trước khi đi. Mua trùng. Đây là lỗi lặp lại nhiều nhất.
Cách tránh chung là danh sách và giỏ có giới hạn. Hai thứ này giải quyết phần lớn các bẫy trên.
Ghi lại thứ mua rồi không dùng. Sau một tháng bạn sẽ thấy mẫu lặp lại rõ.
Mua vừa đủ là cách tiết kiệm thật. Nó tiết kiệm hơn mọi mẹo tận dụng cộng lại, và cũng nhẹ đầu hơn.
