Hỏi những người đã bỏ thói quen nấu cơm xem điều gì làm họ nản, câu trả lời hiếm khi là việc nấu. Nó thường là câu hỏi lặp lại mỗi chiều: tối nay ăn gì. Trả lời câu đó khi đã mệt là việc khó, và đứng trước tủ lạnh không nghĩ ra gì là lúc người ta mở điện thoại gọi đồ.
Một khung thực đơn giải quyết đúng chỗ đó. Không phải để theo cứng mà để không phải bắt đầu từ con số không. Bốn tuần là đủ dài để không thấy lặp, và đủ ngắn để nhớ được. Bài này đưa khung đó và cách chỉnh theo nhà mình.
Cách khung này hoạt động
Mỗi tuần có một món kho chủ đạo. Nấu một nồi vào buổi nấu trước, ăn ba bữa. Tuần sau đổi món kho khác.
Bốn tuần bốn món kho khác nhau. Đậu hũ kho tiêu, nấm kho, mít non kho, củ cải kho. Tới tuần thứ năm quay lại tuần một thì đã một tháng.
Canh thì đổi theo rau đang mùa. Không cố định trong khung. Đây là phần linh hoạt nhất.
Rau luộc hoặc rau xào cũng đổi theo chợ. Mua gì có sẵn và tươi nhất.
Đồ chua thì mỗi tuần một loại. Củ cải, dưa cải, dưa leo, cà rốt.
Ba bữa trong tuần dùng món kho. Bữa một, bữa hai, bữa bốn chẳng hạn.
Hai bữa là món nước. Bún, mì, hoặc cháo, nấu bằng nước dùng có sẵn.
Một bữa là món dọn tủ. Cơm rang hoặc cơm trộn, dùng hết phần lẻ.
Một bữa nấu tươi hẳn. Dành cho hôm rảnh. Đây là bữa để thử món mới.
Khung này không cố định ngày. Ngày nào bận thì lấy bữa nhanh nhất. Thứ tự tùy bạn.
Viết khung ra giấy và dán tủ lạnh. Nhìn vào là biết tuần này món kho gì, còn lại tự xoay.
Đi chợ một lần theo khung. Biết trước món kho thì mua đúng nguyên liệu và không thừa.
Sau vài vòng thì thuộc và không cần giấy. Lúc đó nó thành nhịp chứ không còn là kế hoạch.
Khung là để giảm quyết định, không phải để ràng buộc. Nếu một hôm muốn nấu thứ khác thì cứ nấu.
Bốn tuần cụ thể
Tuần một: đậu hũ kho tiêu. Món kho cơ bản nhất. Ăn với canh rau ngót, canh bí, hoặc canh củ cải.
Tuần một dùng đồ chua là củ cải muối. Làm cùng buổi nấu trước, để tới cuối tuần.
Món nước tuần một: bún chan nước dùng nấm. Thêm đậu hũ chiên và rau chần.
Tuần hai: nấm kho tiêu. Đậm hơn tuần một. Đi với canh thanh như canh bí đao hoặc canh rau ngót.
Tuần hai dùng dưa cải làm đồ chua. Nếu tự muối thì bắt đầu từ cuối tuần một.
Món nước tuần hai: cháo nấm. Nấu từ cơm nguội hoặc từ gạo, dùng nấm đã có sẵn.
Tuần ba: mít non kho hoặc đậu hũ kho nước dừa. Hướng miền Nam, ngọt và béo hơn.
Tuần ba đi với canh chua chay. Vị chua cân lại món kho ngọt.
Món nước tuần ba: hủ tiếu hoặc mì chan. Cùng nồi nước dùng, khác sợi.
Tuần bốn: củ cải kho hoặc đậu hũ ky kho. Nhẹ hơn ba tuần trước. Tuần này ăn thanh.
Tuần bốn dùng dưa leo bóp giấm. Nhanh nhất trong bốn loại đồ chua.
Món nước tuần bốn: phở chay hoặc miến. Nếu có thời gian thì nấu nồi nước phở tử tế.
Bốn tuần này đi từ đậm tới thanh rồi quay lại. Nhịp đó làm cả tháng không nặng.
Đổi theo mùa là đủ để năm sau không chán. Măng mùa lạnh, mít non mùa hè, củ cải mùa đông.
Điều chỉnh theo nhà mình
Bỏ món nào nhà không ai thích. Nấu món không ai ăn là lãng phí gấp đôi. Thay bằng món nhà hay ăn.
Thêm món nhà thích vào vòng xoay. Nếu nhà mê nấm thì hai tuần nấm cũng được.
Nhà đông người thì tăng lượng, giữ nguyên khung. Khung không đổi theo số người.
Nhà ít người thì giảm xuống hai món kho mỗi tháng. Một nồi ăn được lâu hơn khi ít người.
Nhà có trẻ nhỏ thì thêm một món mềm và nhạt mỗi bữa. Bí đỏ hấp, đậu hũ hấp, cháo. Trẻ ăn khác người lớn.
Đừng ép trẻ ăn món người lớn. Và đừng dùng đồ ngọt làm phần thưởng. Để trẻ thử dần.
Nhà có người lớn tuổi thì tăng món mềm và giảm mặn. Cháo, món hấp, canh. Về chế độ ăn cho người có bệnh nền thì nên hỏi bác sĩ.
Nhà có người ăn mặn thì nấu nền chay rồi thêm món riêng. Khung này vẫn chạy được. Chỉ thêm một đĩa.
Người đi làm xa thì tính cơm hộp vào khung. Món kho và cơm trộn là hai món hợp nhất để mang đi.
Tuần nào bận thì rút xuống hai món mỗi bữa. Cơm và món kho. Khung vẫn đứng.
Tuần nào có giỗ hoặc rằm thì chèn mâm riêng vào. Danh mục món chay ngày rằm của trang này nói về mâm đó.
Ghi lại điều chỉnh sau mỗi tháng. Sau ba tháng thì khung của bạn khác hẳn khung trong bài, và nó đúng hơn cho nhà bạn.
Khung này chỉ là điểm khởi đầu. Không phải mẫu để theo. Mục đích là bạn có một khung riêng.
Có khung rồi thì việc nấu nhẹ hẳn. Vì phần nghĩ đã làm xong từ cuối tuần.
Đi chợ theo khung
Đi chợ hai lần một tuần. Lần đầu mua nguyên liệu cho món kho và đồ khô, lần hai mua rau giữa tuần.
Mua đồ khô theo tháng. Nấm khô, đậu, gạo, gia vị. Chúng để lâu và mua một lần đỡ tốn công.
Mua rau theo ba bốn ngày. Nó là phần không trữ được.
Đậu hũ mua từng lần. Nó hỏng nhanh nhất trong nhóm.
Viết danh sách trước khi đi. Đi chợ không danh sách là mua thừa và vẫn thiếu thứ cần.
Danh sách theo khung thì rất ngắn. Vì bạn đã biết nấu gì. Đây là lợi ích ít ai nghĩ tới của việc có thực đơn.
Mua rau đang mùa. Rẻ hơn, tươi hơn, và ngon hơn. Bếp chùa nấu theo mùa từ lâu vì lý do này.
Hỏi người bán hôm nay rau gì ngon. Họ biết rõ hơn bạn và thường sẵn lòng nói.
Đừng mua vì đang rẻ nếu chưa biết nấu gì. Nó nằm trong tủ tới lúc bỏ.
Kiểm tủ trước khi đi. Rất dễ mua trùng thứ còn nửa gói trong tủ.
Về tới nhà thì sơ chế ngay. Nhặt rau, chia phần, cất đúng chỗ. Hai mươi phút lúc này tiết kiệm nhiều hơn thế trong tuần.
Cất rau đúng cách để nó bền hơn. Bọc giấy hoặc để túi có lỗ, đừng để túi kín đọng nước.
Đi chợ truyền thống thì mua được lượng nhỏ. Đây là lợi thế lớn so với siêu thị, nhất là với nhà ít người.
Đi chợ cùng người nhà nếu được. Nó biến việc nhà thành việc chung và cũng dễ hỏi ý nhau về thực đơn.
Lỗi thường gặp với thực đơn
Lập thực đơn quá chi tiết. Ghi cụ thể từng món cho từng bữa thì một hôm lệch là cả tuần đổ. Ghi khung thôi.
Lập thực đơn cho bảy ngày khác nhau hoàn toàn. Quá nhiều việc. Xoay quanh một món kho là đủ.
Không tính bữa dọn tủ vào khung. Rồi cuối tuần còn một đống đồ lẻ phải bỏ.
Không chừa bữa nấu tươi. Cả tuần ăn đồ nấu sẵn thì chán. Một bữa tươi làm cả tuần khác.
Cố theo khung khi hoàn cảnh đổi. Khung là để đỡ nghĩ, không phải để ràng buộc. Lệch thì cứ lệch.
Không viết ra giấy. Nhớ trong đầu thì tới chiều là quên. Một tờ giấy dán tủ lạnh.
Không đi chợ theo thực đơn. Mua bừa rồi thực đơn không dùng được. Hai thứ phải đi đôi.
Mua rau cho cả tuần. Tới ngày thứ năm rau đã héo. Mua hai lần.
Không sơ chế khi mang về. Rồi tới bữa phải làm hết, và đó là lúc người ta ngại.
Bỏ khung vì một tuần không theo được. Tuần sau bắt lại. Một tuần lỡ không phải là kết thúc.
Lấy khung của người khác mà không chỉnh. Nhà bạn ăn khác. Chỉnh sau tháng đầu là bắt buộc.
Nấu món nhà không ai thích vì nó có trong khung. Bỏ nó ra. Khung phục vụ bạn chứ không ngược lại.
Nghĩ có thực đơn là mất tự do. Ngược lại. Không phải nghĩ tối nay ăn gì mới là nhẹ đầu.
Nghĩ phải nấu ngon mỗi bữa. Vài bữa trong tuần chỉ cần đủ và nhanh. Dành công cho hai ba bữa bạn thật sự muốn nấu.
