Nhóm đồ uống này ít được nói tới vì nó quá quen: nước gạo rang, nước đậu đen rang, nước lá vối, nước ngô. Nhiều nhà Việt vẫn nấu một bình mỗi ngày và uống thay nước lọc, và nó gần như không tốn tiền.
Với bếp chay thì nhóm này rất hợp. Nó nhẹ, không ngọt, uống cả ngày được, và đi cùng bữa cơm tốt hơn nước ngọt nhiều. Bài này nói cách rang, cách nấu một bình cho cả ngày, và phần quan trọng ở khí hậu nóng là cách giữ.
Nước gạo rang và nước đậu rang
Nước gạo rang là loại quen nhất. Gạo rang vàng rồi nấu với nước. Màu nâu nhạt, mùi thơm, vị bùi.
Rang gạo trong chảo khô, lửa vừa. Đảo đều liên tục cho tới khi hạt vàng đều và thơm.
Đừng rang cháy. Cháy thì nước đắng. Vàng đậm là dừng, không chờ nâu.
Rang một mẻ lớn rồi cất dùng dần. Để lọ kín. Dùng trong vài tuần.
Tỉ lệ khởi đầu là một nắm gạo rang cho hai lít nước. Điều chỉnh theo độ đậm bạn thích.
Nấu sôi rồi hạ lửa mười lăm phút. Rồi lọc bỏ bã.
Hoặc chỉ chan nước sôi và hãm. Nhạt hơn nhưng nhanh hơn.
Gạo lứt rang cho nước đậm và thơm hơn. Nhiều nhà thích loại này hơn gạo trắng.
Đậu đen rang cũng làm tương tự. Rang cho thơm và nứt vỏ, rồi nấu.
Nước đậu đen rang có màu sẫm và vị bùi. Uống nóng hoặc nguội đều được.
Đậu đỏ và đậu xanh rang cũng nấu được. Mỗi loại một vị.
Ngô rang hoặc râu ngô nấu cũng là loại quen. Ngọt tự nhiên và trẻ nhỏ dễ uống.
Không cần cho đường. Phần lớn các loại này đã có vị ngọt nhẹ tự nhiên.
Bã sau khi lọc thì bỏ. Nó đã hết vị.
Nước lá và nước nấu khác
Nước lá vối là thức uống quen của nhiều vùng. Nấu lá hoặc nụ vối khô. Uống nóng hoặc nguội.
Nước lá vối uống cả ngày được. Nhiều nhà nấu một ấm lớn mỗi sáng.
Nước rễ tranh, mía lau, mã đề là nhóm nước mát quen. Bán sẵn thành gói ở chợ và ở tiệm thuốc bắc.
Với nhóm này thì đọc thành phần và hỏi nếu không chắc. Nhất là nếu bạn đang dùng thuốc hoặc có bệnh nền.
Nước dừa tươi thì không cần nấu. Uống ngay và trong ngày.
Nước mía thì uống ngay. Nó lên men rất nhanh, nhất là trời nóng.
Nước chanh sả pha loãng cho ngày nóng. Nấu sả, để nguội, vắt chanh, thêm chút đường thốt nốt nếu muốn.
Nước bí đao nấu là loại ngọt dịu. Bí đao với đường phèn, nấu rồi lọc.
Nước sâm các loại bán sẵn thì đọc nhãn. Nhiều loại rất ngọt.
Nước lọc để nguội với vài lát chanh hoặc dưa leo. Đơn giản nhất và cũng dễ chịu.
Đừng nấu quá đậm. Nước uống cả ngày thì nên nhạt.
Đừng cho nhiều đường. Nếu phải cho nhiều đường mới uống được thì nên đổi loại.
Nếu bạn theo dõi đường huyết thì hỏi bác sĩ. Nhiều loại nước nấu có đường tự nhiên hoặc được thêm đường.
Chọn hai ba loại luân phiên. Uống một loại mãi thì cũng chán.
Nấu một bình cho cả ngày
Nấu buổi sáng cho cả ngày là nhịp tiện nhất. Một nồi hai tới ba lít cho gia đình bốn người.
Lọc ngay sau khi nấu. Để bã trong nước thì nước đắng dần và cũng nhanh hỏng hơn.
Để nguội rồi mới rót vào bình. Rót lúc nóng vào bình nhựa là không nên.
Bình thủy tinh tốt hơn bình nhựa. Không bắt mùi và dễ rửa sạch.
Rửa bình mỗi ngày. Nước nấu để lại lớp cặn mỏng và nó là nguồn mùi.
Tráng bình bằng nước sôi trước khi rót. Nhất là ở khí hậu nóng.
Cất bình trong ngăn mát nếu trời nóng. Để ngoài cả ngày thì nước có thể chua.
Nước nấu để ngoài dùng trong ngày. Đây là ngưỡng nên theo ở miền Nam và mùa hè.
Nước nấu để ngăn mát thì được lâu hơn một chút. Nhưng cũng đừng quá hai ngày.
Ngửi và nếm trước khi rót cho người khác. Chua nhẹ là dấu hiệu bỏ.
Đừng châm nước mới vào bình còn nước cũ. Rửa bình rồi rót mới.
Chia hai bình nếu nhà đông. Một bình để uống, một bình dự trữ trong tủ.
Mang theo bình nhỏ khi ra ngoài. Rẻ hơn mua nước và cũng ít rác hơn.
Một bình nước nấu mỗi ngày là thói quen rất dễ giữ. Mười lăm phút buổi sáng và nó thay được toàn bộ nước ngọt trong nhà.
Đồ uống trong bữa và cho khách
Bữa cơm chay hợp với nước nhạt. Nước nấu hoặc nước lọc. Nước ngọt làm miệng không nếm ra món.
Trà nóng sau bữa thì hợp hơn trong bữa. Uống nhiều nước trong bữa làm bữa ăn trôi nhanh.
Nhưng có nước trên bàn vẫn nên. Nhất là khi mâm có món mặn và món chiên.
Tiếp khách thì nước nấu vẫn tươm tất. Một bình nước gạo rang hoặc nước lá để nguội, rót ra ly.
Thêm một lát chanh hoặc vài lá bạc hà. Nó làm ly nước nhìn chỉn chu mà không tốn gì.
Trà thì pha khi khách tới, đừng pha sẵn. Trà pha sẵn nguội và chát.
Hỏi khách uống nóng hay nguội. Đơn giản nhưng ít người hỏi.
Chuẩn bị cả nước nóng và nước nguội khi đông khách. Mỗi người một ý.
Đá để riêng, đừng bỏ sẵn vào ly. Ai muốn thì lấy.
Nước đá phải làm từ nước sạch. Đây là chỗ hay bị bỏ qua ở tiệc đông người.
Trẻ nhỏ thì nước nấu nhạt và không đường. Và đừng để đồ uống ngọt thành thứ trẻ mong đợi ở mỗi bữa.
Người lớn tuổi thường thích nước ấm hơn nước lạnh. Chuẩn bị cả hai.
Không ép ai uống gì. Để nước ra bàn và để mọi người tự lấy.
Một bình nước nấu tử tế nói nhiều hơn một két nước ngọt. Và nó cũng hợp với bữa chay hơn nhiều.
Lỗi thường gặp
Rang gạo hoặc đậu bị cháy. Nước đắng và không cứu được. Vàng đậm là dừng.
Rang lửa lớn cho nhanh. Ngoài cháy trong sống. Lửa vừa và đảo đều.
Không lọc bã sau khi nấu. Nước đắng dần và nhanh hỏng hơn.
Nấu quá đậm. Nước uống cả ngày thì nên nhạt.
Cho nhiều đường. Nếu phải cho nhiều đường mới uống được thì đổi loại.
Rót nước nóng vào bình nhựa. Dùng bình thủy tinh hoặc để nguội trước.
Châm nước mới vào bình còn nước cũ. Rửa bình rồi rót mới.
Không rửa bình mỗi ngày. Lớp cặn mỏng là nguồn mùi.
Để bình ngoài cả ngày trong trời nóng. Nước có thể chua. Cất ngăn mát.
Giữ nước nấu quá một hai ngày. Ngửi trước khi uống và bỏ nếu nghi ngờ.
Dùng nước đá làm từ nước không sạch. Chỗ hay bị bỏ qua nhất ở tiệc.
Cất gạo rang trong hộp không kín. Nó hút ẩm và mất mùi.
Mua nước nấu đóng chai vì tiện. Nhiều loại rất ngọt. Tự nấu rẻ hơn nhiều và kiểm soát được.
Nghĩ nước nấu là thứ tạm bợ. Nó là đồ uống hằng ngày của rất nhiều nhà Việt từ lâu, rẻ, hợp bữa cơm, và không cần gì ngoài mười lăm phút buổi sáng.
