Ba bài trước của danh mục này nói về ăn chậm, bày mâm và ăn một mình. Đọc xong thì người có con nhỏ thường thấy một khoảng cách rõ: bữa cơm nhà mình không im lặng được, không chậm rãi được, và nhiều hôm không ngồi yên được quá mười phút.
Điều đó đúng và không sửa được. Nhưng trong những thứ mà bài trước nói, có vài thứ vẫn giữ được ở bữa có trẻ nhỏ, và chúng lại là những thứ quan trọng nhất. Bài này nói về phần giữ được đó, và về điều dễ hỏng nhất ở bữa cơm có trẻ: chuyện ép ăn.
Những thứ vẫn giữ được
Ngồi cùng bàn và ngồi cùng lúc. Đây là thứ quan trọng nhất và cũng là thứ giữ được dễ nhất.
Người nấu cũng ngồi ăn. Không đứng phục vụ. Trẻ học từ việc nhìn người lớn ăn.
Không màn hình ở bàn. Kể cả điện thoại của người lớn. Đây là điều khó nhất và cũng đáng nhất.
Dọn bàn trống trước bữa. Hai phút và nó làm cả bữa gọn hơn.
Mỗi người một bát riêng. Trẻ có bát riêng, đũa hoặc thìa riêng vừa tay.
Bắt đầu cùng lúc. Chờ mọi người ngồi đủ rồi mới ăn. Trẻ quen rất nhanh.
Nói chuyện trong bữa là bình thường và tốt. Bữa cơm nhà không cần im lặng. Đây là chỗ khác với thiền môn và không sao cả.
Không bình luận về việc ai ăn nhiều hay ít. Kể cả với trẻ. Nhất là với trẻ.
Không bàn chuyện căng thẳng trong bữa. Điểm số, lỗi lầm, chuyện tiền bạc. Để sau bữa.
Kết thúc bữa rõ ràng. Ai xong thì xin phép đứng dậy. Nó cho bữa ăn một ranh giới.
Trẻ phụ dọn bàn sau bữa. Bưng bát của mình xuống bếp. Làm được từ rất sớm.
Bữa mười lăm phút vẫn là bữa. Không cần dài. Cần có mặt đủ.
Không cần bữa nào cũng đủ cả nhà. Lịch mỗi người một khác. Vài bữa trong tuần đã đáng.
Đây là phần giữ được, và nó là phần quan trọng nhất. Chậm rãi và im lặng thì để dành cho giai đoạn khác.
Không ép ăn
Ép ăn là thứ làm hỏng bữa cơm nhanh nhất. Nó biến bữa ăn thành cuộc giằng co và trẻ nhớ điều đó rất lâu.
Để trẻ tự lấy phần của mình. Lấy ít cũng được. Lấy thêm thì dễ, bỏ lại thì khó.
Đơm ít cho trẻ rồi bới thêm. Bát đầy làm trẻ nản ngay từ khi nhìn.
Không bắt ăn hết bằng mọi giá. Tập bằng cách để trẻ tự lấy ít, không bằng cách ép ăn hết phần đã đơm.
Không dùng đồ ngọt làm phần thưởng. Nó dạy rằng bữa chính là việc phải chịu đựng để được thứ kia.
Không dùng bữa ăn để mặc cả. Ăn hết thì được xem tivi, ăn hết thì được đi chơi. Cùng vấn đề.
Không bình luận về cân nặng hoặc vóc dáng của trẻ. Trong bữa hay ngoài bữa đều không.
Không so trẻ này với trẻ khác. Anh ăn hết rồi kìa. Câu này không làm trẻ ăn thêm và làm bữa ăn nặng nề.
Đặt món mới lên bàn mà không bắt ăn. Trẻ nhìn thấy nhiều lần rồi tự thử. Việc này cần nhiều lần chứ không phải một lần.
Giữ một món trẻ chắc chắn ăn được trong mỗi bữa. Để trẻ không bao giờ ngồi vào bàn mà không có gì ăn.
Người lớn ăn món đó trước mặt trẻ. Trẻ học bằng cách nhìn nhiều hơn bằng cách nghe.
Không nấu riêng một mâm cho trẻ. Nó tách trẻ khỏi bữa chung. Nấu chung rồi để riêng một món nhạt và mềm là được.
Trẻ ăn ít một bữa là bình thường. Nhìn theo tuần chứ đừng nhìn theo bữa.
Nếu lo về việc ăn uống của trẻ thì hỏi bác sĩ nhi. Nhất là khi trẻ sụt cân, bỏ ăn kéo dài, hoặc có dấu hiệu bất thường. Đây không phải chuyện để tự xoay theo lời khuyên trên mạng.
Cho trẻ tham gia
Trẻ tham gia nấu thường ăn tốt hơn. Không phải lúc nào cũng vậy, nhưng đủ thường xuyên để đáng làm.
Nhặt rau là việc trẻ làm được từ rất sớm. Ngắt rau muống, tách lá, bỏ cọng già.
Vo gạo là việc trẻ thích làm. Và nó gần như không hỏng được gì.
Rửa rau dưới vòi cũng làm được. Trẻ lớn hơn thì vắt rau, để ráo.
Bày bát đũa lên bàn là việc rất hợp. Nó cho trẻ một vai trò rõ ràng trong bữa.
Trẻ lớn hơn thì trộn, khuấy, nêm thử. Cho trẻ nếm và hỏi ý kiến. Điều này có tác dụng lớn hơn người ta nghĩ.
Dao và bếp thì cần người lớn kèm. Dao trẻ em có bán, hoặc dùng dao ăn cho việc cắt mềm. Đừng để trẻ nhỏ một mình gần bếp nóng.
Giữ trẻ tránh xa nồi hấp, dầu chiên và chảo gang nóng. Hơi nước nóng và dầu gây bỏng nhanh và sâu. Đây là lưu ý an toàn không nên bỏ.
Đừng sửa cách trẻ làm. Rau nhặt chưa sạch hay bát bày lệch cũng để đó. Sửa vài lần là trẻ thôi làm.
Khen việc làm chứ đừng khen ăn hết. Con nhặt rau giúp mẹ, chứ không phải con ăn giỏi quá.
Cho trẻ chọn món một bữa trong tuần. Trong phạm vi bạn nấu được. Nó làm trẻ thấy mình có phần trong bữa cơm.
Đi chợ cùng trẻ nếu được. Trẻ nhìn thấy rau củ thật thường dễ ăn hơn.
Trồng một chậu rau thơm ở nhà. Trẻ hái rau mình trồng để rắc lên món là việc rất hiệu quả.
Việc này cần thời gian và nhiều lần. Đừng trông đợi kết quả sau một bữa.
Khi bữa không êm
Trẻ không chịu ngồi yên là chuyện bình thường. Nhất là trẻ nhỏ. Bữa mười phút với trẻ ba tuổi đã là dài.
Để trẻ xin phép đứng dậy khi đã ăn xong. Ép ngồi tới khi người lớn xong là kéo dài cuộc giằng co.
Trẻ không ăn món nào đó thì để đó. Đặt lên bàn lần sau. Không nhận xét gì.
Đừng thay món ngay khi trẻ từ chối. Nó dạy rằng từ chối thì sẽ có món khác.
Nhưng vẫn giữ một món trẻ ăn được trên bàn. Hai việc này không mâu thuẫn: không nấu món mới giữa bữa, nhưng luôn có sẵn một món quen.
Trẻ làm đổ là chuyện sẽ xảy ra. Có sẵn khăn, và đừng làm to chuyện. Lau rồi ăn tiếp.
Bữa ồn ào cũng vẫn là bữa chung. Không cần đạt tiêu chuẩn nào.
Người lớn giữ được nhịp của mình thì bữa êm hơn. Trẻ bắt nhịp từ người lớn. Nếu người lớn vội thì trẻ cũng loạn.
Đừng vừa ăn vừa dỗ. Nó làm bữa dài ra mà không ai ăn được tử tế.
Không dùng màn hình để trẻ chịu ăn. Nó có hiệu quả ngay nhưng tạo ra vấn đề lớn hơn về sau: trẻ ăn trong vô thức và không nhận biết mình no hay đói.
Nếu đã lỡ dùng màn hình thì bỏ dần. Giảm từng bữa. Bỏ đột ngột thì căng thẳng cho cả nhà.
Bữa hỏng thì thôi, bữa sau làm lại. Không cần cứu bằng mọi giá.
Đừng đặt mục tiêu bữa nào cũng êm. Vài bữa êm trong tuần là đã tốt với nhà có trẻ nhỏ.
Giai đoạn này sẽ qua. Trẻ lớn lên thì bữa cơm đổi. Những thứ giữ được bây giờ là những thứ trẻ mang theo sau này.
Trẻ nhỏ trong nhà ăn chay
Đây là chuyện cần hỏi chuyên gia, không phải chuyện tự quyết theo bài viết. Chế độ ăn của trẻ nhỏ khác người lớn rất nhiều về nhu cầu.
Nếu nhà ăn chay và có trẻ nhỏ thì nên trao đổi với bác sĩ nhi hoặc chuyên gia dinh dưỡng. Trước khi áp dụng chứ không phải sau khi thấy vấn đề.
Điều đó đúng với cả chế độ ăn chay có sữa trứng lẫn thuần chay. Mức nào cũng nên có tư vấn.
Bài viết này nói về cách tổ chức bữa ăn. Không nói về dinh dưỡng cho trẻ và không thay được tư vấn cho từng trường hợp.
Về mặt tổ chức thì trẻ ăn cùng mâm với cả nhà. Chỉ cần một món mềm và nhạt trong mỗi bữa.
Nấu chung rồi để riêng phần cho trẻ trước khi nêm. Cách này gọn hơn nấu hai mâm.
Món hấp và món luộc hợp trẻ nhỏ. Bí đỏ hấp, đậu hũ hấp, rau củ luộc mềm.
Cắt nhỏ và mềm theo tuổi. Với trẻ nhỏ thì hạt nguyên, miếng tròn cứng và thức ăn dai có nguy cơ hóc. Cắt nhỏ và giám sát khi ăn.
Hạt và đậu phộng nguyên hạt thì giã nhỏ. Đây là lưu ý an toàn quan trọng với trẻ dưới vài tuổi.
Không ép trẻ ăn món người lớn. Vị giác của trẻ khác và nó đổi theo thời gian.
Đừng nói với trẻ về lý do nhà ăn chay như một việc trẻ phải theo. Khi trẻ hỏi thì trả lời ngắn và thật. Để trẻ tự hình thành suy nghĩ của mình.
Đừng để trẻ thấy mình khác biệt ở trường vì bữa ăn. Chuẩn bị cơm hộp bình thường và đừng làm nó thành chuyện lớn.
Trẻ ăn ở nhà người khác thì cứ để trẻ ăn. Đừng dặn dò trẻ phải từ chối gì. Đó là gánh nặng không cần đặt lên trẻ.
Hỏi chuyên gia là việc nên làm định kỳ. Không chỉ một lần. Nhu cầu của trẻ đổi theo từng giai đoạn.
